معمولاً وقتی درباره دموکراسی صحبت میکنیم،
اولین چیزی که به ذهن میاد رأیگیری است.رأیگیری برای انتخاب مسئولین یا برای تصمیمهای
مهم و کلان. در مجاهدین نیز این اصل وجود دارد.
مثلاً مسئول اول یا همون دبیرکل سازمان با رأی مخفی همه اعضا انتخاب میشود.
تصمیمهای مهم هم به رأی گذاشته میشود
و اعضا در آن مشارکت دارند. اینها واقعیتهای سادهای است که طبعا رسانههای شاه و
شیخ نمیگذارند شما بشنوید
اما بگذارید از چیزی فراتر از این در
مجاهدین حرف بزنیم. در مجاهدین چیزی فراتر از دموکراسی صِرف وجود دارد. چیزی که میشود
اسمش را گذاشت درونیسازی دموکراسی در زندگی روزمره...
یعنی دموکراسی فقط یک سازوکار تشکیلاتی
نیست؛
بلکه تبدیل به یک فرهنگ، یک روش زندگی جمعی شده است. مثلا در
مجاهدین حتی تصمیمات کوچک، با بحث، گفتگو و اقناع گرفته میشود.
تقریباً همهی جمعهای کوچک، ۳ تا ۵ نفره ۵ تا ۱۰ نفره، روزانه برای کارهای مختلف دور
هم جمع میشوند.
این جلسات اسمهای مختلفی دارند: کمیته،
نشست جمعبندی، ایستگاه و غیره.
مثلاً «ایستگاه» سادهترین شکل یک جلسه
است؛ یک جلسهی پنج دقیقهای، حتی ایستاده، برای تصمیمگیری درباره یک موضوع.
و این شیوه در طول سالها اونقدر تکرار
تمرین شده که نهادینه شده است. در جامعهشناسی به این فرآیند میگویند:
Institutionalization
بعضی از جامعهشناسان سه مرحله برای آن قائل هستند
اول، یک رفتار است که افراد خود را ملزم
به آن مدٔانند
بعد به یک عرف یا ارزش جمعی تبدیل میشود.
و در نهایت آنقدر جا میافتد که نهادینه
میشود و به شکل قواعد نانوشته درمیآید.
به عنوان مثال در همین جلسات مجاهدین ، مجموعهای از قوانین نانوشته
هست که افراد رعایت میکنند:
ارزش شنیدن نظر دیگران
کوتاه آمدن از نظر خود به نفع جمع
اینکه هر فرد معمولاً یک یا حداکثر دو
بار نظرش را بیان کند
رد نکردن و تخریب نکردن حرف دیگران
تحمل اختلاف نظر
قضاوت نکردن دیگران
به این ترتیب، دموکراسی در مجاهدین فقط
یک ساختار نیست؛ بلکه یک فرهنگ جمعی، یک نهاد پایدار و تمرین روزمره است.
جالب است که بسیاری از نظریههای مدرن
دموکراسی هم دقیقاً همین است که دموکراسی
فقط انتخابات نیست، بلکه شیوهای از تعامل و گفتگو در زندگی جمعیه و من امیدوارم که
همین روشمندی دموکراسی را در سراسر ایران هم بتوانیم تجربه کنیم.
و اما نکتهی بعد: شاید یکی از مهمترین ویژگیهای مجاهدین
این باشد که چنین سطحی از مشارکت و گفتگو را در کنار یک تشکیلات منسجم و هماهنگ تجربه
کردند! اما چطور؟
پاسخ ساده است. چون در جلسات متعدد روزانه—گاهی
طولانی همه چیز به بحث گذاشته می شود. نظرات مطرح میشه، فرصت اقناع هست اما در نهایت،
برآیند همه چیز یکسان است.
بحث و گفتگو و نظر و مباحثه تا بخواید اما وحدت در عمل در برابر دشمن!
به همین دلیل است همه اعضا در نهایتا
در یک جهت کلی هستند و البته مدافع و با قدرت تحلیل و بحث...
به همین دلیل است که آنچه در مجاهدین
تجربه شده، فقط یک دموکراسی ساده نیست؛بلکه نوعی فرهنگ دموکراتیک درونیشده است.
